AR-GE’DE 1 TRİLYON EŞİĞİ

 

Türkiye’nin teknoloji geliştirme ve yenilik kapasitesini ortaya koyan Ar-Ge göstergelerinde önemli artış kaydedildi. TÜİK’in 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre, Türkiye’nin gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla kıyasla 328,6 milyar lira yükselerek 980 milyar 428 milyon liraya çıktı. Böylece toplam harcamalar 1 trilyon lira sınırına yaklaştı. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payı da yükselişini sürdürdü. 2024 yılında yüzde 1,46 olan oran, 2025’te yüzde 1,55 olarak hesaplandı. Veriler, araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin Türkiye ekonomisindeki ağırlığının arttığını gösterdi.

Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımında şirketler belirleyici konumunu korudu. Mali ve mali olmayan şirketler toplam harcamaların yüzde 65’ini gerçekleştirirken, yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3 oldu. Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7’de kaldı.

Finansman tarafında da şirketlerin ağırlığı dikkat çekti. Toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5’i şirketler tarafından karşılandı. Devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların payı ise yüzde 2,3 olarak belirlendi.

Şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği Ar-Ge harcaması 637 milyar 252 milyon liraya ulaştı. Bu tutarın yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi. Söz konusu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5’inin 250 ve üzeri çalışanı bulunan büyük ölçekli işletmeler tarafından yapılması, araştırma yatırımlarında büyük şirketlerin ağırlığını ortaya koydu.

PERSONEL GİDERLERİ İLK SIRADA

Ar-Ge faaliyetlerinin maliyet yapısında insan kaynağı önemli yer tuttu. Toplam harcamaların yüzde 58,8’i personel giderlerinden oluştu. 2025 yılında tam zaman eşdeğeri üzerinden 317 bin 982 kişi Ar-Ge çalışmalarında görev aldı. Bu çalışanların yüzde 67,9’u şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi. Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453’e yükselirken, toplam çalışanlar içindeki oranı yüzde 34,1 oldu.

TEŞVİKLERİN AĞIRLIĞI ARTIYOR

Özel sektörün Ar-Ge yatırımlarında teşviklerin etkisi de büyüdü. Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin şirketlerin toplam Ar-Ge harcamaları içindeki payı 2015 yılında yüzde 14,8 iken 2025’te yüzde 26,5’e çıktı. Aynı dönemde şirketlerin Ar-Ge harcamalarının 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükselmesi, araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin ekonomik ölçekte ulaştığı büyüklüğü gösterdi. Türkiye’nin Ar-Ge harcamalarında yakaladığı artışın sürdürülebilirliği ise yatırımların niteliği, ticarileşme kapasitesi ve teknoloji üretimine katkısıyla yakından ilişkili olacak.