BAŞINIZI ÇEVİRİNCE DÜNYA DÖNÜYORSA...

Başın belirli hareketleriyle aniden başlayan ve çoğu zaman kısa süren dönme hissi, günlük yaşamı olumsuz etkileyebiliyor. İç kulaktaki denge sisteminden kaynaklanan bu şikâyetlerin en sık nedenlerinden biri ise benign paroksismal pozisyonel vertigo, yani BPPV olarak biliniyor. Dr. Ody. Emel Uğur, ani baş hareketleriyle tetiklenen vertigo şikâyetlerinde iç kulaktaki denge yapılarının değerlendirilmesinin önemine dikkat çekiyor. “Kristal kayması” olarak bilinen BPPV’nin doğru tanımlanmasının, hangi tedavi yönteminin uygulanacağının belirlenmesi açısından önemli olduğu belirtiliyor.

DENGE SİSTEMİNDEKİ KRİSTALLER

İç kulakta bulunan vestibüler sistem, vücudun hareketlerini ve başın yer çekimine göre konumunu algılamaya yardımcı oluyor. Bu sistem içerisinde yer alan utrikül ve sakkül bölgelerinde, otokoni adı verilen küçük kalsiyum karbonat kristalleri bulunuyor. Normal şartlarda belirli bölgelerde bulunan bu kristallerin yer değiştirmesi, denge sisteminin çalışma biçimini etkileyebiliyor. Kristallerin yarım daire kanallarına geçmesi durumunda ise baş hareketleri sırasında beyne gerçekte olmayan bir hareketi algılatan sinyaller gönderilebiliyor.

EN TİPİK BELİRTİ KISA SÜRELİ DÖNME

BPPV’nin en belirgin özelliği, başın belirli bir pozisyona getirilmesiyle başlayan ani dönme hissi. Yatakta sağa veya sola dönmek, yataktan kalkmak, başı yukarı kaldırmak ya da öne eğilmek şikâyeti tetikleyebiliyor. Ataklar çoğunlukla kısa sürüyor ve genellikle bir dakikadan daha kısa sürede azalıyor. Baş dönmesine bazı kişilerde bulantı ve atak sonrasında kısa süreli dengesizlik de eşlik edebiliyor. BPPV tek başına çoğunlukla işitme kaybı veya kulak çınlamasına yol açmıyor. Bu tür belirtilerin baş dönmesine eşlik etmesi halinde başka nedenlerin de değerlendirilmesi gerekebiliyor.

GÖZ HAREKETLERİ TANIYA YARDIMCI

Kristal kaymasının belirlenmesinde hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı şekilde değerlendirilmesinin yanı sıra bazı özel pozisyon testlerinden yararlanılıyor. Bunlardan biri olan Dix-Hallpike testi, özellikle arka yarım daire kanalı kaynaklı BPPV şüphesinde kullanılıyor. Muayene sırasında baş dönmesiyle birlikte ortaya çıkabilen istemsiz göz hareketleri, yani nistagmus, tanı açısından önemli ipuçları verebiliyor. Değerlendirme sonucunda hangi kulak ve denge kanalının etkilendiğinin belirlenmesi, uygulanacak tedavinin seçilmesine yardımcı oluyor.

KRİSTALLER MANEVRAYLA YERİNE DÖNÜYOR

BPPV tedavisinde temel amaç, yer değiştiren kristallerin uygun baş ve vücut hareketleriyle yeniden doğru konumlarına yönlendirilmesi. Epley ve Semont gibi yeniden konumlandırma manevraları, bazı BPPV türlerinde kullanılan yöntemler arasında bulunuyor. Ancak uygulanacak manevra, kristallerin hangi kanala ve hangi bölgeye geçtiğine göre değişebiliyor. Bu nedenle baş dönmesinin nedenini belirlemeden internet üzerinden öğrenilen hareketlerin kontrolsüz şekilde uygulanması önerilmiyor. Özellikle boyun veya omurga problemi bulunan kişilerin bu konuda daha dikkatli olması gerekiyor.

TEKRARLAYABİLİYOR

Tedavi sonrasında şikâyetleri gerileyen kişilerde kristal kayması ilerleyen dönemlerde yeniden ortaya çıkabiliyor. İleri yaş, daha önce yaşanan kafa travmaları ve bazı iç kulak hastalıkları tekrarlama riskini artırabilen faktörler arasında gösteriliyor. Uzmanlar, tekrarlayan veya nedeni belirlenemeyen baş dönmelerinin yalnızca “kristal kayması” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle farklı belirtilerin eşlik ettiği durumlarda ayrıntılı bir vestibüler değerlendirme yapılması önem taşıyor.